Nội Các Trần Trọng Kim - Bản Chất, Vai Trò Và Vị Trí Lịch Sử
“Nội các Trần Trọng Kim” – cuốn sách nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc và cụ thể về hoàn cảnh, nguyên nhân ra đời, các chủ trương, chính sách và hoạt động của Nội các Trần Trọng Kim, được viết bởi GS. TS Phạm Hồng Tung - Nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN.
Dựa trên cơ sở kế thừa kết quả của những nghiên cứu đã được công bố ở Việt Nam và nước ngoài, GS. TS Phạm Hồng Tung đã khai thác những nguồn sử liệu có liên quan như các tài liệu lưu trữ về Nội các Trần Trọng Kim, các báo cáo và tạp chí xuất bản năm 1945 ở Việt Nam và hồi ký, hồi tưởng của một số nhân chứng lịch sử để đi tới những cách đánh giá mới về bản chất, vai trò và vị trí lịch sử của Nội các Trần Trọng Kim.
Cuốn sách gồm có ba chương:
Chương I: Hoàn cảnh lịch sử dẫn tới sự ra đời của nội các Trần Trọng Kim.
GS. TS Phạm Hồng Tung tập trung nghiên cứu làm sáng tỏ hoàn cảnh lịch sử dẫn tới sự ra đời của Nội các Trần Trọng Kim. Trong nhiều nghiên cứu trước đây, nhất là các nghiên cứu đã được công bố ở Việt Nam, vấn đề này còn chưa được quan tâm thỏa đáng. Ở đó, Nội các Trần Trọng Kim được trình bày như thể nó đột ngột "hiện ra" sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp (9-3-1945). Trong công trình này, sự ra đời của Nội các Trần Trọng Kim, trái lại, được đặt trong một bối cảnh rộng lớn của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai để xem xét và phân tích. Dựa trên nguồn tài liệu do các nhà nghiên cứu Nhật Bản cung cấp, tác giả chỉ ra rằng sự ra đời của Nội các Trần Trọng Kim là sự hiện thực hóa một trong các phương án thống trị Việt Nam của phát xít Nhật, hơn nữa phương án này đã được chuẩn bị khá kỹ càng từ khoảng gần hai năm trước khi cuộc đảo chính Nhật - Pháp xảy ra. Xa hơn, tác giả cho rằng, sở dĩ phương án Bảo Đại - Trần Trọng Kim được người Nhật lựa chọn, trong khi các phương án khác bị họ loại bỏ, là do kết quả tác động của nhiều yếu tố, trong đó có hệ quả của chính sách chiếm đóng Đông Dương của người Nhật từ tháng 9-1940, của diễn biến mau lẹ của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, của sự phát triển của các nhóm "dân tộc chủ nghĩa thân Nhật" ở Việt Nam, và đặc biệt, của cả sự phát triển của phong trào cứu quốc do Đảng Cộng sản Đông Dương và Mặt trận Việt Minh lãnh đạo.
Chương II: Sự ra đời và hoạt động của Nội các Trần Trọng Kim.
Nghiên cứu và trình bày chi tiết các chủ trương, chính sách và hoạt động của Nội các Trần Trọng Kim từ khi nó chính thức được Hoàng đế Bảo Đại phê chuẩn (ngày 17-4-1945) cho tới phiên họp cuối cùng của nó (vào ngày 23-8-1945). Đây cũng là vấn đề mới chỉ được trình bày khá giản lược trong các nghiên cứu đã được công bố ở Việt Nam và ở nước ngoài. Trên cơ sở phối hợp khai thác thông tin từ nhiều nguồn sử liệu, tác giả đã trình bày những vấn đề trên một cách cụ thể, nêu rõ kết quả và tác động của từng chủ trương, chính sách và từng hoạt động chính của Nội các.
Chương III: Bản chất, vai trò và vị trí lịch sử của Nội các Trần Trọng Kim.
Tập trung trình bày kỹ những cách đánh giá khác nhau về Nội các Trần Trọng Kim. Để đảm bảo một sự công bằng nhất định với lịch sử của Nội các, tác giả có dành cho "tiếng nói của những người trong cuộc" một không gian nhất định. Tiếp đó, lần lượt trình bày ý kiến đánh giá, nhận định của giới nghiên cứu phương Tây, Nhật Bản và Việt Nam về đối tượng nghiên cứu. Để đảm bảo tính khách quan, tác giả chỉ nêu ra những nhận định và đánh giá của người đi trước mà không bình luận gì thêm, trừ khi thật cần thiết. Cuối cùng là đề xuất cách đánh giá mới về bản chất, vai trò, những đóng góp tích cực và những hạn chế của Nội các Trần Trọng Kim, trên cơ sở đó nêu ý kiến đánh giá về địa vị lịch sử của Nội các này và hệ thống chính quyền bản xứ do nó lãnh đạo.
Thông qua 3 chương của cuốn sách, người đọc có thể thấy rõ Nội các Trần Trọng Kim và hệ thống chính quyền bản xứ tồn tại ở Việt Nam từ sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp cho tới Cách mạng Tháng Tám chính là một hệ thống chính quyền bù nhìn của người Nhật, do người Nhật dựng nên nhằm phục vụ mục tiêu chiếm đóng và tác chiến của quân đội Nhật. Tuy nhiên, đó chỉ là một chính quyền bù nhìn thụ động, không phải là chính quyền tay sai đắc lực của người Nhật. Trong thời gian tồn tại ngắn ngủi của nó, Nội các Trần Trọng Kim đã có một số đóng góp tích cực đối với sự phát triển của phong trào dân tộc chủ nghĩa, góp phần bảo vệ chủ quyền, thống nhất quốc gia, nhưng về căn bản thì Nội các đã thất bại trong việc thực thi một loạt các chính sách do nó tự đề ra, đặc biệt là nó đã bất lực trong việc giải quyết nạn đói ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ.
THÔNG TIN TÁC GIẢ
Phạm Hồng Tung (Sinh năm 1963)
Tốt nghiệp đại học ngành Lịch sử tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1985.
Nhận bằng Tiến sĩ ngành Đông Nam Á học tại Đại học Tổng hợp Humboldt (CHLB Đức) năm 2002. Nhận chức danh Phó Giáo sư năm 2006. Nhận chức danh Giáo sư năm 2014. Nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN.
Các hướng nghiên cứu chính: Lịch sử các phong trào yêu nước và cách mạng của quần chúng nhân dân ở Việt Nam thời cận đại; Lịch sử cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945; một số vấn đề và khía cạnh quốc tế của lịch sử Việt Nam cận đại và hiện đại; Lịch sử chính trị và văn hóa chính trị Việt Nam.
Các công trình khoa học tiêu biểu:
1. Die Politisierung der Massen in Vietnam, 1925-1939, Logos Verlag, Berlin, 2002.
2. Lịch sử cuộc vận động vì các quyền dân sinh, dân chủ ở Việt Nam (1936-1939), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008.
3. Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính trị, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008.
4. Nội các Trần Trọng Kim: Bản chất, vai trò và vị trí lịch sử, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009.
5. Lịch sử cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013.
Các giải thưởng khoa học tiêu biểu:
Giải thưởng công trình KH&CN tiêu biểu của ĐHQGHN năm 2010 cho công trình Nội các Trần Trọng Kim: Bản chất, vai trò và vị trí lịch sử.
