The Big Questions Of Life - Sống Trong Cõi Vô Thường
“Làm sao tôi có thể sống tiếp giữa muôn trùng tuyệt vọng và khổ đau?”, đây dường như là câu hỏi mà những phận người gặp nghịch cảnh thường đau đáu đi tìm lời giải. Để trả lời cho câu hỏi khó này, bậc thầy tâm linh Om Swami trong cuốn “Sống trong cõi vô thường” (The Big Questions of Life) đã mượn câu chuyện Đức Phật và Patacara - người phụ nữ bất hạnh sống ở Ấn Độ cách đây 2.500 năm.
Patacara vốn là con nhà quyền quý nhưng đến tuổi trưởng thành, cô lại bỏ trốn để kết hôn với một người hầu. Bi kịch xảy ra khi cô hạ sinh đứa con thứ hai: Patacara mất toàn bộ người thân chỉ trong một ngày. Chồng cô bị rắn độc cắn, con mới sinh bị diều hâu quắp đi, con trai lớn chết đuối, nhà cha mẹ đẻ sụp đổ khiến cha mẹ và em trai không qua khỏi.
Mất mát dồn dập khiến Patacara suy sụp đến hóa điên, lang thang trong vô định và tình cờ lạc vào tịnh xá Kỳ Viên, nơi Đức Phật đang giảng pháp. Một số vị tăng lữ định đuổi cô đi, nhưng Đức Phật giơ tay ngăn lại.
Ngài dịu dàng nói: “Hỡi thí chủ cao quý, hãy chú tâm đến hiện tại”. Lúc đó cô mới bừng tỉnh và che thân.
Ngài lại giảng: “Ta không thể giúp được cô, không ai có thể. Cô đã khóc thương người thân trong vô lượng kiếp. Nước mắt cô đủ để lấp đầy bốn đại dương. Nhưng không ai có thể tránh được khổ đau. Hiểu được điều này, người sáng suốt sẽ chọn đi trên con đường tỉnh thức”.
Khi Patacara gặp gỡ Đức Phật, cô được dẫn dắt để nhìn thẳng vào sự thật rằng đau khổ của cô không chỉ đến từ cái chết của người thân, mà còn từ mong muốn tuyệt đối rằng hạnh phúc phải luôn vẹn nguyên, rằng những điều tốt đẹp trong đời cô sẽ không bao giờ suy suyển.
Từ bi kịch này, Om Swami bàn đến căn nguyên sâu hơn của khổ đau: sự bám chấp. Ông giải thích rằng điều làm ta đau đớn không hẳn là biến cố hay tai nạn, mà là sự níu giữ của tâm trí. Ta níu giữ người mình thương yêu, danh tiếng, thành tựu, cảm giác kiểm soát, và cả hình ảnh “hoàn hảo” của bản ngã. Đồng thời, ta chối bỏ bản chất vô thường của đời sống.
Trong Phật pháp, bản chất thế giới được gói gọn trong “anitya” và “anatman”. Ông viết: “Anitya nghĩa là vô thường, không có gì bền vững mãi mãi; còn anatman là vô ngã, bản chất thay đổi không ngừng mà không có bất cứ bản ngã cố định nào”.
Theo đó, bám chấp đồng nghĩa với vô minh, hay là một tâm trí chưa thức tỉnh. Con người muốn tình yêu, tuổi trẻ, tiền bạc, gia đình, địa vị… tồn tại mãi mãi, và vì vậy họ đau đớn khi phải buông bỏ.
Tác giả cũng cho rằng bám chấp dễ sinh ra buông thả (asakti), khiến con người dần hình thành tư duy ái kỷ khiến ta luôn tìm kiếm sự công nhận bên ngoài để cảm thấy mình có giá trị. Buông thả lại là cái gốc hình thành ái (trishna): ham muốn vô độ, “tìm kiếm vô ích sự vĩnh hằng trong một thế giới vốn dĩ vô thường”.
Om Swami gợi ý con đường giải thoát cho những ai đang chìm đắm trong đau khổ là tìm về chánh niệm và chuyển hóa cảm xúc. Ông viết: “Đừng giữ lấy hay trút bỏ những cảm xúc tiêu cực một cách bừa bãi, mà hãy khéo léo chuyển hóa chúng. Chỉ cần chú tâm và tỉnh thức trong từng khoảnh khắc, điều đó sẽ có ích cho bạn”.
Buông chấp bắt đầu từ việc ngưng so sánh, loại bỏ khuôn mẫu, và thôi ám ảnh về việc phải trở thành một ai đó.
“Sống trong cõi vô thường” không phải là quyển sách ta có thể ngồi xuống đọc hết ngay một lần, mà là một cuốn sổ tay ta cần mỗi lúc ưu tư. Ba phần chính: Luân hồi, Sự cô đơn và Bản ngã - trả lời rõ ràng cho 33 câu hỏi quan trọng luôn neo giữ tâm trí con người trong khổ đau. Với ngôn ngữ hiện đại, dễ hiểu, kèm theo những mẩu chuyện ngụ ngôn và điển tích Phật giáo, Om Swami mang giáo lý đến thật gần đời sống hằng ngày.
Ông nhắn nhủ với độc giả: “Cuộc đời vốn vô thường. Điều ta cần không phải là nắm chặt mọi thứ hơn, mà là tỉnh thức hơn”.
Về tác giả
Om Swami là một bậc thầy tâm linh, nhà huyền môn và tác giả của nhiều quyển sách bán chạy. Ông nổi tiếng là am hiểu sâu sắc về cả kinh điển cổ xưa lẫn đời sống hiện đại. Sau khi lấy bằng MBA tại Đại học Sydney và tạo dựng một sự nghiệp kinh doanh thành công, ông trải qua một sự thức tỉnh tâm linh sâu sắc và quyết định từ bỏ mọi mưu cầu vật chất.
Om Swami đã dành nhiều năm chuyên tâm thiền định ở một nơi hẻo lánh dưới chân dãy Himalaya. Sau đó, ông sáng lập tu viện Sri Badrika Ashram tại Ấn Độ để hướng dẫn cho người muốn học đạo đến từ khắp nơi trên thế giới.
Là sự kết hợp hài hòa giữa trí tuệ vượt thời gian với những góc nhìn thực tế, các tác phẩm của Om Swami khiến những triết lý cao siêu, phức tạp trở nên gần gũi và dễ tiếp cận với đông đảo độc giả. Một số tác phẩm tiêu biểu: If Truth be Told: A Monk's Memoir, Mind Full to Mindful: Zen Wisdom from a Monk’s Bowl, A Million Thoughts: Learn All About Meditation from a Himalayan Mystic, The Last Gambit…
