Thương Chiến - Khởi Đầu Một Cục Diện Bất Định - Mỹ Và Trung Quốc Sẽ Định Hình Trật Tự Thế Giới Mới?
Cuốn sách phân tích thương chiến Mỹ – Trung như biểu hiện nổi bật của sự chuyển dịch căn bản trong quan hệ giữa hai cường quốc, từ mô hình can dự sang cạnh tranh chiến lược toàn diện. Trong nhiều năm, Trung Quốc tìm cách ổn định quan hệ với Mỹ thông qua khái niệm “quan hệ nước lớn kiểu mới”, nhấn mạnh không xung đột, không đối kháng và tôn trọng lẫn nhau, coi quan hệ ổn định với Washington là điều kiện quan trọng cho phát triển. Tuy nhiên, sự gia tăng “ngờ vực chiến lược” khiến cả hai bên ngày càng nhìn nhau như đối thủ lâu dài, làm thu hẹp không gian thỏa hiệp và đẩy cạnh tranh sang nhiều lĩnh vực mới.
Từ phía Mỹ, nhận thức chiến lược thay đổi rõ rệt khi Trung Quốc được xác định là đối thủ cạnh tranh chiến lược hàng đầu, vượt lên trên khủng bố hay các mối đe dọa truyền thống. Chính sách của Washington ngày càng tập trung vào bảo vệ lợi ích quốc gia, sử dụng các công cụ phi quân sự như thuế quan, kiểm soát đầu tư, kiểm soát xuất khẩu, trừng phạt tài chính và liên kết đồng minh để kiềm chế Trung Quốc. Khu vực tư nhân và Quốc hội Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và hợp pháp hóa các biện pháp này, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý xã hội và kinh doanh đối với Trung Quốc.
Đối mặt với áp lực gia tăng, Trung Quốc dần chuyển từ thế phòng ngừa sang chủ động xây dựng hệ thống cưỡng chế và chống cưỡng chế của riêng mình. Bắc Kinh thúc đẩy “tự chủ chiến lược”, củng cố kiểm soát các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và tài nguyên chiến lược, đặc biệt là đất hiếm. Đồng thời, Trung Quốc hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ các “lợi ích cốt lõi” về chế độ chính trị, chủ quyền và phát triển, sẵn sàng đáp trả không chỉ Mỹ mà cả các bên thứ ba gây tổn hại đến lợi ích của mình.
Cuốn sách kết luận rằng thương chiến không chỉ là xung đột kinh tế ngắn hạn mà là khởi đầu của một cục diện cạnh tranh kéo dài, phức tạp và khó dự đoán, trong đó kinh tế, công nghệ, an ninh và chính trị ngày càng gắn chặt với nhau, làm gia tăng bất định đối với trật tự quốc tế hiện nay.
------------------
THÔNG TIN TÁC GIẢ
TS. Phạm Sỹ Thành nhận bằng Tiến sĩ Kinh tế tại Học viện Kinh tế, Đại học Nam Khai (Thiên Tân, Trung Quốc).
Từ 2012 đến 2020, ông là Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Kinh tế Trung Quốc thuộc VEPR (VCES) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội; từ tháng 8/2020 đến tháng 7/2021: Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Chiến lược Mekong - Trung Quốc (MCSS) trực thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA).
Từ 2022 đến nay, ông là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS). Nghiên cứu của ông tập trung vào các vấn đề kinh tế vĩ mô và chiến lược của Trung Quốc, Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).
TS. Phạm Sỹ Thành là Cố vấn quốc gia của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) về chương trình nghiên cứu BRI từ tháng 6/2018 đến tháng 6/2019. Ông đã tham gia chương trình IVLP có tựa đề "Dự án khu vực: Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương - Dự án chung cho các khu vực Đông Á, Nam và Trung Á" do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tổ chức năm 2020.
Ông cũng là đồng tác giả sách “Chiến trường bán dẫn” (viết cùng TS. Nguyễn Tuệ Anh), cuốn sách đoạt Giải thưởng Sách Quốc gia 2025.
------------------
MỤC LỤC
Chương 1: Những kỳ vọng và vỡ mộng: thay đổi nhận thức và cách tiếp cận
- “Thuế quan là từ đẹp đẽ nhất trong từ điển”: nửa thế kỷ can dự Trung Quốc
- Từ “Giấu mình chờ thời” đến “Biến cố trăm năm có một” và “Cộng đồng chung vận mệnh”: lăng kính Trung Quốc nhìn Mỹ 50 năm qua
- Sự khác biệt trong cách Mỹ và Trung Quốc nhìn nhận về đối phương
Chương 2: Bộn ba công cụ cưỡng chế: sức mạnh cốt lõi của Mỹ
- Hệ thống cưỡng chế thông qua thương mại
- Cưỡng chế bằng kiểm soát công nghệ
- Cưỡng chế trong lĩnh vực tài chính
- Những thách thức đối với các công cụ cưỡng chế của Mỹ
Chương 3: Trung Quốc định hình hệ thống cưỡng chế mô phỏng
- Nhận thức của lãnh đạo Trung Quốc về hệ thống cưỡng chế
- Xây dựng và hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hệ thống cưỡng chế
- Trung Quốc triển khai bộ công cụ cưỡng chế mới kể từ 2018
- Điểm yếu của hệ thống cưỡng chế đang hình thành của Trung Quốc
Chương 4: Hệ thống cưỡng chế cho một trật tự mới
- Tầm quan trọng của sản xuất chế tạo đối với đổi mới công nghệ: những tranh luận về chính sách ngành tại Mỹ
- Cải cách hệ thống cưỡng chế đa phương hiện thời và xây dựng các liên minh tiêu chuẩn mới
- Thiết lập các tiêu chuẩn công nghệ mới toàn cầu và các liên minh tiêu chuẩn
- Thay lời kết: Thế giới lưỡng cực phân tách công nghệ?
