Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục
Khâm định Việt sử thông giám cương mục (gọi tắt: Cương mục) do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn trong 25 năm, từ thời Tự Đức năm thứ 9 (1856) đến năm thứ 34 (1881) và in xong năm Kiến Phúc thứ 1 (1884). Ngoài quyển đầu gồm có những chương nêu rõ thủ tục làm sách đặt ở đầu, bộ sách chia làm hai phần: Tiền biên và Chính biên. Tiền biên gồm 5 quyển bắt đầu từ Hùng Vương (thuộc Hồng Bàng thị, 2879 – 258 TCN. (?)) đến Mười hai sứ quân (966 – 967); Chính biên gồm 47 quyển, bắt đầu từ Đinh Tiên Hoàng (970 – 979) đến Lê Mẫn Đế (1787 – 1789). Tổng cộng 52 quyển.
Nội dung nguyên tác gồm bảy phần:
a) “Cương”, tức là bài cái, nêu lên những nét lớn của sự việc lịch sử, tóm tắt và đại khái.
b) “Mục”, tức là bài con, mở rộng sử thực ở bài “Cương” và đi sâu vào chi tiết.
c) “Ngự phê” mà nhóm dịch dịch là “Lời phê”, tức là lời Tự Đức (1848 – 1883) “châu phê” về một số nhân vật hoặc một số sự việc lịch sử. Trong bản gốc, “Lời phê” ấy được đặt ở trên đầu tờ sách.
d) “Chú” – dịch là “Lời chua” – cắt nghĩa những tên người, tên đất hoặc sử văn ở “Cương” hay “Mục”.
đ) “Cẩn án” – dịch là “Lời cẩn án” – tức lời nhận xét kính cẩn của Quốc sử quán đối với những điểm dị đồng giữa Sử cũ và Bắc sử hoặc tỏ ý phê phán về một số sự việc lịch sử...
e) “Lời các sử gia”, tức lời bình luận của mấy sử gia các triều đại trước, như Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, Nguyễn Nghiễm và Ngô Thì Sĩ mà Cương mụctrưng dẫn bằng cách trích lục hoặc dựa theo.
g) “Phụ lục”, thỉnh thoảng rút lấy từng đoạn trong Sử cũ mà chép phụ thêm vào.
Khâm định Việt sử thông giám cương mục đã được dịch từ cách đây hơn 60 năm, qua các lần xuất bản, tái bản lại được bổ chú thêm, đóng vai trò quan trọng đối với những ai đang tìm hiểu lịch sử nước nhà. Lần này, bộ sách được tái bản nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu lịch sử và cũng để tri ân công trình dịch thuật của Tổ biên dịch Viện Sử học nói chung và các dịch giả Hoa Bằng, Phạm Trọng Điềm, Trần Văn Giáp nói riêng.
Ở lần xuất bản này, nội dung được đối chiếu với các bản in của Nhà xuất bản Văn Sử Địa (1957–1960) và Nhà xuất bản Giáo Dục (2007), hiệu đính các lỗi chính tả, lỗi đánh máy, cập nhật chú thích địa danh và bổ sung cước chú khi cần thiết, đồng thời tôn trọng nguyên vẹn nội dung bản dịch.
