Thanh Đàm Cổ Ngoạn - Mỹ Thuật Việt

Thanh Đàm Cổ Ngoạn - Mỹ Thuật Việt

Lịch sử mỹ thuật Việt Nam, nếu nhìn ở tầng sâu của hình tượng, là một lịch sử giàu tính vận động nhưng luôn kế thừa. Bên dưới những biến thiên về triều đại, địa giới, tôn giáo hay thể chế chính trị là sự tồn tại bền bỉ của một hệ thống ngôn ngữ tạo hình, nơi con người gửi gắm thế giới quan, niềm tin tâm linh, khát vọng quyền lực và cảm quan thẩm mỹ của mình. Từ thời Hùng Vương đến khi kết thúc thời Nguyễn, trên các chất liệu từ đồ đá, đồ đồng, đồ gốm sứ, đồ gỗ, chất liệu vải thêu, đồ kim hoàn,… hình tượng nghệ thuật không chỉ làm đẹp cho hiện vật mà còn kể lại lịch sử bằng đường nét và hình tượng.

Trong diễn ngôn toàn cầu, mỹ thuật Việt Nam đôi khi bị khuất lấp giữa những truyền thống lớn của khu vực. Tuy nhiên, lịch sử hình tượng được trình bày trong sách cho thấy Việt Nam sở hữu một nền văn hóa thị giác liên tục, tinh tế và giàu năng lực tiếp biến. Những ảnh hưởng từ Trung Hoa, Ấn Độ hay Đông Nam Á không bị sao chép nguyên dạng, mà được Việt hóa thành ngôn ngữ thẩm mỹ riêng biệt. Điều này thể hiện rõ nhất trong các nhóm hình tượng sau:

- Nhóm hình tượng linh thú: chim lạc, rồng, phượng, rùa, kỳ lân, chim thần Kinnari, chim thần Garuda, rắn thần Naga, Ganesha, rồng Makara, sấu đá, nghê, long mã, hổ phù.

- Nhóm hình tượng vũ trụ, thiên nhiên có: mặt trời, mây, sóng nước, núi non.

- Nhóm hình tượng linh vật là thú vật: sư tử, voi, hổ, rắn, cóc, trâu, ngựa, khỉ, hươu, dê, gà, uyên ương (vịt), cá chép, dơi, hạc, vẹt (chim anh vũ).

- Nhóm hình tượng là thực vật: lá đề, hoa sen, hoa cúc, hoa mai, hoa mẫu đơn, quả lựu, quả Phật thủ, hóa lá khác.

- Nhóm hình tượng con người: hình tượng người, bà Hậu (Hậu Phật), vũ nữ Apsara.

- Nhóm các vị thần và biểu tượng tín ngưỡng, tôn giáo có: đức Phật đản sinh, thần Vishnu, thần Shiva, thần Brahma, thần Durga, Linga-Yoni, cây thiên mệnh, sừng tê - ngọc báu, bát bửu.

- Minh văn Hán - Nôm, sự kết hợp của các biểu tượng…

Thông qua các hình tượng mỹ thuật Việt cổ, có thể khẳng định Việt Nam không phải một không gian văn hóa khép kín, mà là nơi gặp gỡ của nhiều luồng ảnh hưởng lớn: Hán học từ phương Bắc, Ấn Độ giáo và Phật giáo từ phương Nam, di sản Champa miền Trung. Mỹ thuật Việt Nam vì thế hình thành trong quá trình tiếp biến liên tục nhưng vẫn giữ căn tính, bản sắc riêng.