Thượng Thư

Thượng Thư

“Thượng Thư” (Kinh Thư) của Khổng Tử là một trong những bộ kinh điển quan trọng bậc nhất của Nho học, đồng thời thuộc hàng những thư tịch cổ xưa nhất còn lưu truyền của văn minh Trung Hoa. Trải qua nhiều thế kỷ lưu truyền, sưu tập và khảo định, văn bản được biết đến ngày nay được định tự vào đời Đường, dưới niên hiệu Thiên Bảo. Ấn bản lần này giới thiệu đến độc giả bản dịch của học giả Nhượng Tống, tái bản theo bản in của Nhà xuất bản Tân Việt năm 1963.

Trải qua bao phen binh lửa, thất tán, sưu tầm và khảo định, bộ sách đã hình thành nên diện mạo như ngày nay, vừa là tư liệu lịch sử, vừa là kho tàng tư tưởng chính trị, đạo đức và văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng đối với nhiều quốc gia trong khu vực Đông Á, trong đó có Việt Nam. Không chỉ lưu giữ những lời huấn dụ, tuyên cáo và mệnh lệnh của các bậc quân vương thời cổ đại, “Thượng Thư” còn đặt nền móng cho nhiều quan niệm về chính trị, đạo đức và phép trị quốc của Nho gia, trở thành một tác phẩm có ảnh hưởng bền lâu đối với đời sống học thuật và văn hóa phương Đông.

Tác phẩm gồm 58 thiên, được chia thành bốn phần: Ngu thư gồm 5 thiên, Hạ thư gồm 4 thiên, Thương thư gồm 17 thiên và Chu thư gồm 32 thiên. Nội dung chủ yếu tập hợp những lời huấn dụ, tuyên cáo, mệnh lệnh cùng các ghi chép liên quan đến hoạt động chính trị của các bậc quân vương thời cổ đại. Qua đó, “Thượng Thư” tái hiện những quan niệm về tổ chức xã hội, phép trị nước, đạo làm vua, việc dùng người và trách nhiệm của người cầm quyền.

Bìa sách sử dụng minh họa cảnh Bàn Canh dời đô đến đất Ân, trích từ ấn bản “Khâm định Thư kinh đồ thuyết” do Tôn Gia Nãi biên soạn, năm 1905, đời nhà Thanh. Hiện đang được ưu trữ tại Viện Văn học Quốc gia Nhật Bản.

Dành cho độc giả quan tâm đến Nho giáo, lịch sử tư tưởng, chính trị, văn hóa Trung Hoa cổ đại và hệ thống kinh điển phương Đông, “Thượng Thư” là một văn bản nền tảng để tìm hiểu không chỉ những quan niệm trị quốc của người xưa, mà còn cả một truyền thống tư tưởng đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử văn hóa Đông Á.

THÔNG TIN TÁC GIẢ

Khổng Tử (551-479 TCN)

Khổng Khâu, tự Trọng Ni, người nước Lỗ, là một nhà tư tưởng và nhà giáo dục sống vào cuối thời Xuân Thu của Trung Quốc. Người đời sau tôn xưng ông là “Vạn thế sư biểu” (người thầy mẫu mực của muôn đời).

TRÍCH ĐOẠN/ CÂU QUOTE HAY/ ĐÁNH GIÁ

“Những lời không bằng cớ, chớ nghe! Những mưu không bàn xét, chớ dùng! Đáng yêu chẳng phải vua sao? Đáng sợ, chẳng phải dân sao? Dân không vua đứng đầu, thờ ai? Vua không dân, chẳng ai cùng giữ nước! Kính trọng cho! Cẩn thận ngôi ngươi có! Kính sửa những điều có thể mong được! Bốn bể mà cùng kiệt, lộc trời sẽ thôi hết! Nên hòa hiếu, gây chiến tranh, chỉ tự miệng!”

- Trích Đại Vũ mô

“Miệng là nơi gây ra xấu hổ. Áo giáp, mũ trụ là cái gây ra chiến tranh. Áo, xiêm là cái ở hòm. Can, qua là cái để xét mình. Xin Nhà vua lấy đó làm răn. Thực rõ được những lẽ đó, thì không việc gì là không hay. Trị, loạn là ở các quan. Quan chức không tới kẻ thân riêng: cốt phải người tài. Tước phong không kịp kẻ có đức xấu: cốt phải người hiền. Nghĩ cho phải sẽ làm. Làm phải đúng thời. Hợm mình hay, sẽ mất cả hay. Khoe mình tài, sẽ mất cả công. Việc gì cũng chăm chỉ, và phải có dự bị. Có dự bị thì không lo.”

- Trích Duyệt mệnh trung